Transfer technologii w produkcji kontraktowej leków – od skali laboratoryjnej do przemysłowej

Receptura, która świetnie sprawdza się w laboratorium na próbie kilkuset gramów, wcale nie musi działać tak samo na linii produkcyjnej wytwarzającej setki tysięcy kapsułek. Przeniesienie procesu z małej skali do produkcji przemysłowej to jeden z najbardziej niedocenianych, a zarazem najbardziej ryzykownych etapów drogi leku na rynek. Nazywa się go transferem technologii.

Dla właściciela marki korzystającego z produkcji kontraktowej leków transfer technologii to moment, w którym wiedza o produkcie przechodzi od zespołu rozwojowego do wytwórcy. Jeśli ten etap zostanie przeprowadzony rzetelnie, dalsza walidacja i rejestracja są kwestią czasu. Jeśli potraktuje się go pobieżnie, projekt grzęźnie w powtarzanych partiach i nietrafionych parametrach. Ten artykuł wyjaśnia, jak wygląda dobrze poprowadzony transfer.

Czym jest transfer technologii i dlaczego bywa najsłabszym ogniwem

Transfer technologii to udokumentowane przekazanie wiedzy o produkcie i procesie między miejscem, w którym lek opracowano, a miejscem, w którym będzie wytwarzany. Celem, jak ujmuje to wytyczna ICH Q10, jest przeniesienie wiedzy o produkcie i procesie tak, aby stanowiła ona podstawę procesu wytwarzania, strategii kontroli oraz podejścia do walidacji. Nie chodzi więc o przesłanie pliku z recepturą, lecz o odtworzenie całego rozumienia produktu w nowym miejscu.

Problem polega na tym, że wiele parametrów istotnych w skali przemysłowej w ogóle nie ujawnia się w laboratorium. Czas mieszania, siła prasowania, przepływ powietrza w suszarce fluidalnej czy zachowanie granulatu przy transporcie pneumatycznym – wszystko to zmienia się wraz ze skalą. Dlatego transfer wymaga nie kopiowania nastaw, lecz zrozumienia, które parametry są krytyczne dla jakości, a które można bezpiecznie dostosować.

Warto wiedzieć

Ramy dla transferu technologii wyznaczają dokumenty międzynarodowe: ICH Q10 (system jakości farmaceutycznej) oraz wytyczne WHO opublikowane w TRS 961, Aneks 7 (2011), zaktualizowane w TRS 1044, Aneks 4 (2022). Wspólny mianownik tych dokumentów to zasada, że stronę przekazującą i przyjmującą łączy jeden zespół transferowy o jasno rozdzielonych rolach, a sukces mierzy się wykazaniem porównywalności produktu.

Etapy transferu technologii krok po kroku

Dobrze zorganizowany transfer przebiega w uporządkowanej sekwencji, w której każdy etap zamyka konkretny dokument:

• przekazanie dokumentacji rozwojowej – strona przekazująca dostarcza recepturę, opis procesu, specyfikacje, metody analityczne oraz historię rozwoju produktu, w tym profil docelowy jakości (QTPP);
• analiza luk i ocena ryzyka – zespół przyjmujący porównuje wymagania procesu z możliwościami swojego zakładu i identyfikuje różnice w sprzęcie, skali i mediach;
• serie techniczne i optymalizacja – wytwórca uruchamia partie próbne, dostrajając parametry do skali przemysłowej i potwierdzając, że produkt spełnia specyfikację;
• transfer metod analitycznych – laboratorium kontroli jakości potwierdza, że metody badawcze działają poprawnie na nowym sprzęcie i dają wyniki porównywalne ze stroną przekazującą.

Dopiero po zamknięciu tych etapów zakład przechodzi do formalnej walidacji procesu produkcyjnego. Transfer i walidacja to dwa różne, następujące po sobie działania – próba ich łączenia lub pomijania transferu niemal zawsze kończy się problemami na etapie serii walidacyjnych.

Scale-up – gdzie najczęściej pojawiają się problemy

Zwiększanie skali (scale-up) to nie proste pomnożenie wsadu przez współczynnik. Wraz ze wzrostem partii zmieniają się warunki fizyczne procesu, a niektóre z nich potrafią zaskoczyć nawet doświadczony zespół. Do najczęstszych pułapek należą:

• mieszanie i jednorodność – czas potrzebny do uzyskania jednorodnej mieszaniny nie rośnie liniowo ze skalą, a niedomieszanie lub rozwarstwienie zagraża zawartości substancji czynnej;
• granulacja i suszenie – parametry złoża fluidalnego w większej skali wpływają na rozkład wilgoci i wielkość granulatu, a te przekładają się na sypkość i prasowalność;
• tabletkowanie i napełnianie kapsułek – wyższa prędkość maszyn zmienia czas kontaktu i siły działające na materiał, co może odbić się na masie, twardości i uwalnianiu.

Zapanowanie nad tymi zmiennymi wymaga nie tylko sprzętu, ale i wiedzy o zachowaniu surowców. Dobór i kontrola jakości składników, które opisujemy w artykule o surowcach farmaceutycznych, ma tu bezpośrednie przełożenie na powtarzalność serii w skali przemysłowej.

Warto wiedzieć

Koszt błędu w transferze technologii rośnie z każdym kolejnym etapem projektu. Problem wykryty na serii technicznej oznacza korektę parametrów. Ten sam problem wykryty po rejestracji, w rutynowej produkcji, może wymagać zmiany porejestracyjnej i ponownej walidacji – a to miesiące przestoju. Dlatego transfer opłaca się prowadzić dokładnie, a nie szybko.

Plan transferu i komunikacja między stronami

O powodzeniu transferu decyduje nie tylko technologia, ale i organizacja. Fundamentem jest plan transferu technologii – dokument, który określa zakres przekazywanej wiedzy, podział ról między stroną przekazującą a przyjmującą, harmonogram oraz kryteria uznania transferu za zakończony. Bez takiego planu projekt rozjeżdża się na nieudokumentowane ustalenia, których nikt później nie potrafi odtworzyć.

Równie istotne są kryteria akceptacji transferu. Zespoły muszą z góry ustalić, jakie wyniki serii technicznych oznaczają sukces – jakie parametry jakościowe, jaka porównywalność profilu uwalniania, jaka zgodność metod analitycznych. Transfer uznaje się za zamknięty dopiero wtedy, gdy strona przyjmująca samodzielnie odtwarza produkt spełniający te kryteria, a nie w momencie przesłania ostatniego dokumentu.

Do tego dochodzi bieżąca komunikacja. Najlepsze transfery prowadzą wspólne zespoły, które spotykają się regularnie, dzielą wiedzą milczącą (tą, której nie zapisano w procedurach) i szybko reagują na odchylenia. Doświadczony partner CDMO wnosi tu wartość, której nie da żadna dokumentacja – wie, gdzie dany typ receptury zwykle sprawia kłopoty i jak temu zapobiec, zanim problem się pojawi.

Przed rozpoczęciem transferu warto też sprawdzić dwie kwestie formalne po stronie zakładu przyjmującego: czy jego zezwolenie na wytwarzanie obejmuje wymaganą postać farmaceutyczną – oraz jaki zakres zmian porejestracyjnych będzie konieczny po zakończeniu transferu, jeśli produkt jest już zarejestrowany. W tym drugim obszarze wspieramy klientów w ramach usługi rejestracji leków.

Powierz transfer technologii zespołowi z doświadczeniem

Sprawny transfer technologii to efekt współpracy technologów, którzy przechodzili tę drogę wielokrotnie. Laboratorium Galenowe Olsztyn, będące częścią grupy Eubioco, dysponuje zapleczem rozwojowym i produkcyjnym pozwalającym przeprowadzić Twój produkt od skali laboratoryjnej, przez serie techniczne, aż po zwalidowaną produkcję przemysłową – wszystko w standardach GMP. Po rzetelnym transferze i walidacji naturalnym kolejnym krokiem jest przygotowanie produktu do wprowadzenia na rynek. Planujesz przeniesienie produkcji leku do sprawdzonego partnera? Skontaktuj się z nami pod adresem sprzedaz@eubioco.eu, aby omówić zakres transferu i harmonogram projektu.

BIBLIOGRAFIA

1. International Council for Harmonisation (2008). ICH Q10 – Pharmaceutical Quality System. [online] Available at: https://database.ich.org/sites/default/files/Q10%20Guideline.pdf [dostęp online: 13.07.2026 r.]
2. World Health Organization (2011). WHO guidelines on transfer of technology in pharmaceutical manufacturing. WHO Technical Report Series, No. 961, Annex 7. [online] Available at: https://www.who.int/docs/default-source/medicines/norms-and-standards/guidelines/production/trs961-annex7-transfer-technology-pharmaceutical-manufacturing.pdf [dostęp online: 13.07.2026 r.]
3. World Health Organization (2022). WHO guidelines on technology transfer in pharmaceutical manufacturing. WHO Technical Report Series, No. 1044, Annex 4. [online] Available at: https://www.who.int/publications/m/item/trs1044-annex4 [dostęp online: 13.07.2026 r.]
4. International Council for Harmonisation (2009). ICH Q8(R2) – Pharmaceutical Development. [online] Available at: https://database.ich.org/sites/default/files/Q8%28R2%29%20Guideline.pdf [dostęp online: 13.07.2026 r.]