Probiotyk, prebiotyk, postbiotyk i synbiotyk – czym się różnią?

Mikroflora jelitowa ma ogromne znaczenie dla zdrowia człowieka. Zadaniem złożonego ekosystemu mikroorganizmów, który zasiedla nasz przewód pokarmowy jest wsparcie procesów trawiennych i równowagi metabolicznej oraz wzmocnienie odporności. W utrzymaniu prawidłowej flory bakteryjnej szczególną rolę odgrywają probiotyki. Jaka jest różnica między probiotykiem a prebiotykiem? Czym różni się probiotyk od postbiotyku? Czy można stosować jednocześnie kilka rodzajów probiotyków? Poznaj odpowiedzi na te pytania.

Probiotyk, prebiotyk, postbiotyk i synbiotyk – wszystko co musisz wiedzieć

Probiotyk, prebiotyk, postbiotyk i synbiotyk – to pojęcia często stosowane w kontekście ogólnego zdrowia i odporności. Nie są to jednak synonimy. Nie w każdym przypadku mamy bowiem do czynienia z żywymi kulturami bakterii. 

Probiotyk

Probiotyki to żywe kultury bakterii które, podawane w odpowiednich ilościach, wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza, przede wszystkim poprzez wspieranie równowagi mikroflory jelitowej. Probiotyki pomagają odbudować florę jelitową po antybiotykoterapii oraz wspierają organizm w walce z drobnoustrojami chorobotwórczymi. Regulują także pracę jelit, wspomagają trawienie oraz poprawiają wchłanianie składników odżywczych. 

Warto wiedzieć: Badania wykazały, że niektóre szczepy bakterii probiotycznych mogą łagodzić objawy nietolerancji laktozy i zespołu jelita drażliwego.

Najczęściej stosowane i najlepiej przebadane szczepy probiotyków to:

• Lactobacillus rhamnosus (Lactobacillus GG) – bakteria jest stosowana w preparatach, takich jak np. Diflos lub Dicoflor;
• Bifidobacterium animalis z podgatunkiem Bifidobacterium lactis – te szczepy bakterii stanowią istotny składnik preparatów, takich jak np. Acidolac czy Trilac;
• Lactobacillus plantarum – ten gatunek bakterii z rodzaju Lactobacillus stosuje się np. w preparacie Sanprobi IBS;
• Saccharomyces boulardii CNCM I-745 – drożdże zawiera np. preparat Enterol.

Prebiotyk

Prebiotyki to naturalne substancje odżywcze (zwykle węglowodany złożone lub frakcje błonnika pokarmowego), które nie są trawione przez człowieka, ale stanowią pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych. Ich głównym zadaniem jest poprawa wchłaniania substancji odżywczych. Prebiotyki mogą również regulować rytm wypróżnień oraz przeciwdziałać stanom zapalnym w przewodzie pokarmowym. 

Prebiotyki występują naturalnie w żywności, np. w czosnku, cebuli oraz pełnoziarnistych produktach zbożowych. Mogą stanowić również składnik suplementów. 

Najczęściej stosowane substancje o działaniu prebiotycznym to:

• beta-glukany – polisacharydy wyodrębniane są np. ze ścian komórkowych drożdży;
• inulina – naturalny prebiotyk pozyskiwany jest np. z korzenia cykorii lub topinambura, stosuje się go w suplementach diety;
• fruktooligosacharydy (FOS) – związki chemiczne występują naturalnie w produktach spożywczych, takich jak banany, cebula czy szparagi, stosuje się je również w suplementach diety;
• galaktooligosacharydy (GOS) – związki chemiczne występują naturalnie w roślinach strączkowych i orzechach oraz produktach fermentowanych. Są często dodawane do mleka modyfikowanego dla niemowląt, a także produktów spożywczych, np. jogurtów;
• laktuloza – syntetyczny dwucukier, na który składa się galaktoza i fruktoza, stosuje się np. w preparatach, takich jak np. Lactulosum;
• oligosacharydy sojowe – małe cząsteczki węglowodanów pozyskuje się przemysłowo podczas przetwarzania soi; 
• skrobia oporna – prebiotyk występuje naturalnie w roślinach strączkowych, ziarnach zbóż, roślinach strączkowych, batatach, kukurydzy oraz ziemniakach. Traci on swoje właściwości wskutek obróbki termicznej z udziałem wody.

Postbiotyk

Postbiotyki to aktywne biologicznie substancje, które powstają w wyniku fermentacji pożywienia z udziałem bakterii probiotycznych. Postbiotyki mogą stanowić również produkt uboczny rozpadu komórek bakterii probiotycznych.

Postbiotyki nie zawierają żywych bakterii. Mimo to wywierają one korzystny wpływ na zdrowie, ponieważ: 

• działają przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie; 
• poprawiają kondycję nabłonka jelitowego i wzmacniają barierę jelitową;
• wspierają odporność.

Warto wiedzieć: Ponieważ postbiotyki nie zawierają żywych bakterii, mogą być bezpiecznie stosowane przez osoby z obniżoną odpornością, a także kobiety w ciąży i dzieci.

Postbiotyki występują w sfermentowanych produktach mlecznych. Stanowią również istotny składnik mleka kobiecego, odgrywając tym samym ważną rolę w rozwoju odporności u noworodków i niemowląt. Stosuje się je również w suplementach diety. 

Najważniejsze związki o działaniu postbiotycznym to:

• krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA), inaczej lotne kwasy tłuszczowe (LKT) – do tej grupy zalicza się np. kwas octowy, kwas propionowy i kwas masłowy;
• peptydy antybakteryjne, takie jak np. daptomycyna.

Synbiotyk

Synbiotyki to preparaty, które łączą w sobie probiotyk i prebiotyk. W jednym preparacie stosuje się żywe bakterie wraz z substancjami odżywczymi, które stanowią dla nich pożywkę.

Synbiotyki odbudowują florę jelitową po stosowaniu antybiotyków oraz poprawiają trawienie. Wspierają również syntezę witamin, wzmacniają odporność i zwiększają wchłanianie minerałów.

Popularne synbiotyki to np.: 

• Multilac Synbiotyk – preparat zawiera 9 szczepów bakterii probiotycznych oraz fruktooligosacharydy (FOS);
• Sanprobi Super Formula – w skład preparatu wchodzą bakterie probiotyczne (w tym między innymi z gatunku Lactobacillus plantarum), a także inulina i fruktooligosacharydy (FOS). 

Probiotyk, prebiotyk, postbiotyk, synbiotyk – czym się różnią? Kiedy je stosować? 

Probiotyki, prebiotyki, postbiotyki i synbiotyki różnią się pod względem składu chemicznego oraz sposobu działania: 

• probiotyki to żywe mikroorganizmy, czyli całe bakterie lub drożdże, które bezpośrednio wspierają mikroflorę jelitową;
• prebiotyki to niestrawne składniki pokarmowe, które stanowią pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych; 
• postbiotyki to produkty metabolizmu bakterii probiotycznych lub fragmenty ich komórek, działające podobnie jak probiotyki. Czym różni się postbiotyk od probiotyku? Postbiotyki nie zawierają żywych bakterii i, dzięki temu mogą mieć dłuższy okres trwałości. Ze stosowaniem postbiotyków nie wiąże się również ryzyko nadmiernego obciążenia układu odpornościowego – można je stosować u osób z obniżoną odpornością;
• synbiotyki to połączenie probiotyku i prebiotyku w jednym preparacie. Synbiotyki działają kompleksowo. Dostarczają jednocześnie żywe bakterie oraz składniki odżywcze, które wspierają ich wzrost oraz aktywność w jelitach. Wobec tego działają one skuteczniej i dłużej niż sam probiotyk.

Probiotyk, prebiotyk, postbiotyk, synbiotyk – różnice pod względem zastosowania
Preparat	Przykład zastosowania
Probiotyk	W celu odbudowania flory jelitowej po antybiotykoterapii Przy biegunce, np. podczas podróży Przy zespole jelita drażliwego
Prebiotyk	Przy wzdęciach i zaparciach W celu złagodzenia stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym
Postbiotyk	Mogą być stosowane u osób z obniżoną odpornością, kobiet w ciąży oraz dzieci W celu wzmocnienia bariery jelitowej W celu wsparcia odporności
Synbiotyk	W celu odbudowy flory jelitowej po stosowaniu antybiotyków W profilaktyce problemów jelitowych  Przy przewlekłych chorobach jelitowych

Jak stosować probiotyki?

Probiotyki warto stosować zarówno w trakcie antybiotykoterapii, jak i po jej zakończeniu. W trakcie antybiotykoterapii zalecane jest zachowanie około 2-3 godzinnego odstępu pomiędzy przyjęciem antybiotyku i probiotyku. 

Jak długo przyjmować probiotyki po antybiotykoterapii?

Konsekwencją stosowania antybiotyków może być częściowe uszkodzenie mikrobioty jelitowej. By temu zapobiec i uchronić się przed problemami zdrowotnymi, takimi jak np. biegunka związana z anbytiobykami, wskazane jest przyjmowanie probiotyków, nie tylko przez cały czas stosowania antybiotyków, ale także do 2. tygodni po zakończeniu antybiotykoterapii.

Stosowanie probiotyków – porady praktyczne

Probiotyki wspierają mikroflorę jelitową i odporność organizmu. By jednak działały one skutecznie, warto stosować się do kilku zasad:

• rozpocznij stosowanie probiotyków od razu w trakcie antybiotykoterapii;
• przyjmuj probiotyk podczas posiłku lub tuż po nim. Jeśli zastosujesz probiotyk na czczo, kwaśne pH żołądka może zmniejszyć skuteczność korzystnych bakterii jelitowych;
• nie popijaj probiotyku gorącymi napojami. Wysoka temperatura może zniszczyć żywe kultury bakterii w probiotykach. Wskazane jest, by popijać probiotyk letnią lub chłodną wodą; 
• przechowuj probiotyk w sposób zgodny z zaleceniami producenta. Większość probiotyków można przechowywać w suchym, ciemnym miejscu, w temperaturze pokojowej. Niektóre preparaty, jak np. probiotyki dopochwowe, wymagają przechowywania w lodówce.

Probiotyki – bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Większość preparatów probiotycznych jest bezpieczna dla zdrowych osób dorosłych i dzieci. Kto powinien zachować ostrożność lub skonsultować stosowanie probiotyku z lekarzem? 

• kobiety w ciąży i karmiące piersią – zawsze warto skonsultować stosowanie probiotyków z lekarzem ginekologiem, który pomoże dobrać odpowiedni szczep bakterii oraz określi dawkowanie; 
• noworodki i wcześniaki – stosowanie probiotyków powinno przebiegać pod kontrolą lekarza pediatry, który pomoże w dobraniu dobrze przebadanych probiotyków, bezpiecznych dla małych dzieci; 
• osoby z ciężkimi chorobami jelit, takimi jak np. choroba Leśniowskiego–Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego – w tej sytuacji wskazana jest konsultacja gastroenterologiczna przed suplementacją;
• osoby z obniżoną odpornością lub po przeszczepach – w tej grupie zalecane jest unikanie preparatów zawierających żywe kultury bakterii.

Warto wiedzieć: Podczas gdy probiotyki zawierają żywe kultury bakterie, które wspomagają florę jelitową, postbiotyki nie zawierają żywych drobnoustrojów. Dzięki temu postbiotyki są bezpieczne także dla osób z obniżoną odpornością, kobiet w ciąży oraz małych dzieci.

Jak czytać etykiety probiotyków?

Etykieta skutecznego probiotyku powinna zawierać kluczowe informacje, takie jak: 

• pełna nazwa szczepu bakteryjnego, a nie tylko ogólna nazwa gatunkowa. Każdy szczep probiotyczny ma trzyczęściową nazwę, na którą składają się: rodzaj, gatunek i oznaczenie szczepu. Przykład: Lactobacillus plantarum 299v;
• liczba żywych bakterii w jednej porcji produktu (ang. Colony Forming Units, CFU). Przykład: 10 miliardów CFU w jednej dawce;
• informacje o badaniach klinicznych i/lub rekomendacjach organizacji naukowych. Przykład: Preparat Sanprobi IBS posiada pozytywną opinię Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” nr 5/DJW/2020 oraz Instytutu Jakości Jagiellońskiego Centrum Innowacji, co potwierdza jego dobre właściwości probiotyczne i bezpieczeństwo dla konsumentów.

Jak wybierać suplement probiotyczny?

Przy wyborze probiotyku: 

• sprawdź pełną nazwę szczepu oraz liczbę żywych bakterii w jednej porcji produktu CFU. Dobry preparat probiotyczny jest zawsze dokładnie opisany i zawiera co najmniej 1-10 miliardów CFU w jednej porcji;
• wybieraj preparaty probiotyczne o udokumentowanym działaniu klinicznym;
• zwróć uwagę na rodzaj preparatu. Jeśli suplement jest synbiotykiem, to zawiera zarówno probiotyk, jak i prebiotyk. Z kolei probiotyki mikrokapsułkowane zapewniają większą stabilność i przeżywalność szczepów bakterii probiotycznych w przewodzie pokarmowym.

Probiotyk, prebiotyk, postbiotyk, synbiotyk – podsumowanie

Probiotyki, prebiotyki, postbiotyki i synbiotyki zapewniają wsparcie dla mikroflory jelitowej, tym samym są one bardzo istotne dla utrzymania dobrego zdrowia. Ponieważ jednak probiotyki, prebiotyki, postbiotyki i synbiotyki różnią się pod względem składu i mechanizmu działania, wybór odpowiedniego preparatu może być niełatwy. Pomocna może okazać się umiejętność czytania etykiet preparatów probiotycznych. W razie wątpliwości zawsze warto także przed rozpoczęciem stosowania danego preparatu skonsultować się z lekarzem, który pomoże w doborze odpowiedniego szczepu bakterii. 

Probiotyki, postbiotyki, prebiotyki, synbiotyki – najczęściej zadawane pytania

I. Jaka jest różnica między probiotykiem a prebiotykiem?

Probiotyki to żywe mikroorganizmy (całe bakterie lub drożdże), które bezpośrednio wspierają mikroflorę jelitową. Prebiotyki to niestrawne składniki pokarmowe, które stanowią pożywkę dla korzystnych bakterii jelitowych.

II. Czym różni się postbiotyk od probiotyku?

Probiotyk zawiera żywe bakterie, tymczasem postbiotyk to nieżywe produkty metabolizmu bakterii probiotycznych lub fragmenty ich komórek.

III. Czy postbiotyki działają bez żywych bakterii?

Tak. Postbiotyki działają podobnie jak probiotyki, pomimo, że nie zawierają one żywych bakterii. Ich działanie wynika z obecności aktywnych związków biochemicznych, np. peptydów.

IV. Kiedy brać probiotyk – przed, w trakcie czy po antybiotyku?

Probiotyk najlepiej stosować w trakcie antybiotykoterapii (z odstępem ok. 2–3 godzin od antybiotyku) oraz do 2 tygodni po zakończeniu antybiotykoterapii. 

V. Czy można stosować jednocześnie kilka rodzajów probiotyków?

Tak, na rynku są dostępne preparaty probiotyczne oraz synbiotyki, które zawierają mieszankę różnych szczepów bakterii o udokumentowanym działaniu. Przykładowo, w preparacie Multilac zastosowano 9 szczepów bakterii (m.in. z rodzaju Lactobacillus oraz Bifidobacterium). 

VI. Jakie probiotyki można łączyć?

W preparatach probiotycznych często łączy się bakterie z rodzaju Lactobacillus oraz Bifidobacterium (Multilac). Popularne jest również połączenie Saccharomyces boulardii oraz Lactobacillus rhamnosus GG (Enteromax).

BIBLIOGRAFIA

1. Cano-Contreras, A.D., Minero Alfaro, I.J., Medina López, V.M., Amieva Balmori, M., Remes Troche, J.M., Espadaler Mazo, J., Perez Lopez, N. (2020). Efficacy of i3.1 Probiotic on Improvement of Lactose Intolerance Symptoms. Journal of Clinical Gastroenterology, 56, 2, 141–147. https://doi.org/10.1097/mcg.0000000000001456.
2. Cleveland Clinic. (2022). How To Pick the Best Probiotic [online] Available at: https://health.clevelandclinic.org/how-to-pick-the-best-probiotic-for-you [dostęp online: 28.10.2025 r.]
3. Oak, S.J., Jha, R. (2018). The effects of probiotics in lactose intolerance: A systematic review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 59, 11, 1675–1683. https://doi.org/10.1080/10408398.2018.1425977.
4. Shanshal, S.A., Alsaaty, M.H., Al-Qazaz, H., Al-Zidan, R.N. (2024). Two Lactobacilli strains as adjuvant therapy in the management of irritable bowel syndrome: a randomized control trial. Ceska a Slovenska farmacie: casopis Ceske farmaceuticke spolecnosti a Slovenske farmaceuticke spolecnosti, 72, 5, 233–241. Available at: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38195431 [dostęp online: 28.10.2025 r.]